Aman Dikkat Bizden Uyarması Gaza Gelmeyin

Son yıllarda sıkça sorulan sorulardan biri , Hakaret Sayılmayan Kelimeler hangileridir ? Veya diğer bir söylemle, sosyal medyada veya herhangi bir ortamda hangi kelimeler kurulduğunda hakaret suçuna girmez ?

Hakaret suçu özelinde “Hangi kelimeler hakarete girer?”, “Hakaret sayılmayan kelimeler nelerdir”, “Yargıtay’ın bu konudaki yaklaşımı ne şekildedir?” gibi soru ve tereddütler sıkça karşımıza çıkmaktadır. Biz de bu konudaki soru ve tereddütleri bu yazımızda ele almaya çalışacağız.  

İfade hürriyeti anayasal bir haktır. Ancak bu hakkın başkalarının şeref ve haysiyetini rencide edici bir şekilde kullanılması hukuk düzeninde himâye görmez. Kuşkusuz bunun da bir kısım istisnaları vardır. Dolayısıyla ana hatları ile hakaret suçununun temel unsurlarının ve hangi sözlerin ne durumda hakaret kabul edilmeyeceğini açıklığa kavuşturmak gereklidir.

Hakaret suçu, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 125 vd. maddelerinde suç olarak düzenlenmiştir. Bu suç somut bir fiil isnadı suretiyle işlenebileceği gibi sövme suretiyle de işlenebilir. Mesela bir kişiye “hırsız” demek sövme biçiminde hakaret suçunu oluşturabilirken, “Ahmet’in evinden filanca şeyi çaldın” demek somut olgu isnadı biçiminde işlenen hakaret suçuna örnek teşkil eder.  Somut fiil isnadı, ispatı mümkün eylemleri ifade eder ve ispat edildiğinde eylemi suç olmaktan çıkarır. Sövmek ise Yargıtay’a göre küçültücü bir değer yargısıdır (Yargıtay 4. CD, 11.05.2014 tarih 7894-6123 sayılı kararı).

Makale İçeriği
Hakaret Sayılmayan Kelimeler
Hakaret Sayılan Kelimeler
Suçun unsurlarının oluşmaması
Hukuka Uygunluk Halleri
Haksız Fiil Nedeniyle veya Karşılıklı Hakaret
Hakaret Sayılmayan Kelimeler
Bir ifade iki sebeple hakaret suçunu oluşturmayabilir. Ya suçun unsurları oluşmaz, ya da esasında hakaret teşkil eden bir ifade hukuka uygunluk nedenlerinden yararlandığı için suç teşkil etmez.

Allah belanı versin.
İstediğim saatte gelirim, iğne yapmak zorundasın, kafamı bozmayın (Hemşireye)
Lan ben kaçmıyorum, bizi neden kovalıyorsunuz (polise)
Sen kim oluyorsun, sus dedim sana (öğretmene)
Bilgisiz, tecrübesiz
Sizin toplantılarınıza karılar gelir, siz karı gibi adamsınız
Benim kız kardeşimi dövüyorlar, siz burada ne yapıyorsunuz, kimseye ceza vermiyorsunuz (savcıya)
Terbiyesiz
Karaktersiz
Cahil
Yalancı
Lavuk
Hakaret Sayılan Kelimeler
Gerizekalı
Salak
Mal
Beyinsiz
Pislik
Hakaret Sayılan Kelimeler listesi çok daha fazladır, listedekiler örnektir.

Suçun unsurlarının oluşmaması
Bazı ifadeler vardır ki gündelik hayatta kullanıldığında kaba, rahatsız edici, nezaketsiz olarak algılanabilir. Fakat bu tür ifadelerin hakaret suçu oluşturabilmeleri için objektif olarak şeref ve haysiyeti tahkir edici nitelikte olması gerekir. Aksi takdirde kişiden kişiye değişebilecek olan alınganlıklar sayısız suç isnadına sebep olur.

Beddua niteliğindeki ifadeler:

“Sanığın “Allah belanı versin.” sözleriyle davacıya hitabı bedduada bulunmak niteliğinde olup, namus, şöhret veya vakar ve haysiyete taarruz teşkil etmez (2. CD. 08.12.2005 T, 22453/28522)

“Sanığın, haksız bir şekilde tutuklandığını düşünerek, sorguyu yapan hâkime; ‘Allah belanı versin’ şeklinde söylediği sözleri, beddua niteliğinde, nezaket dışı, kaba ve rahatsız edici ise de, şikâyetçinin onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnadını içermemesi ve sövme fiilini de oluşturmaması nedeniyle hakaret suçunun yasal unsurlarının gerçekleşmediğine” karar vermiştir. (YCGK, 16.09.2014 T, 2014/2-328 E, 2014/386 K)

Ancak Yargıtay bir kararında mahkeme hakimine hitâben söylenen “Sanığın, mahkeme hâkimine hitaben “Allah belanı versin, adalet mülkün temeli değildir” şeklinde söz söylemekten ibaret eyleminin bir bütün halinde kamu görevlisine karşı görevinden dolayı hakaret suçunu oluşturduğuna karar veren kararı da bulunmaktadır. (9. CD 12.04.2010 T, E.2008/10995, K. 2010/4198)

Sanığın, mağdur hemşireye “İstediğim saatte gelirim, iğne yapmak zorundasın, kafamı bozmayın” şeklindeki sözleri mağduru küçük düşürücü değil, nezaket dışıdır. (4.CD. 14.12.2004, 11781/12310)

Sanığın, kendisine müdahale etmek isteyen müşteki polislere hitaben söylediği kabul edilen “Lan ben kaçmıyorum, bizi neden kovalıyorsunuz.” ifadesi müştekinin onur, şeref ve saygınlığını rencide edici değil; kaba hitap tarzıdır. (4. C.D.2014 Esas No:2013/34980 Karar No:2014/21164)

“Bilgisiz, tecrübesiz” biçimindeki sözler, hakaret değil; eleştiridir; 4 C.D. Esas No: 2012/16704 Karar No:2014/376)

Sanığın “Sizin toplantılarınıza karılar gelir, siz karı gibi adamsınız” demekten ibaret eylemi nezaket sınırlarını aşan kaba söz niteliğindedir. (4. CD. 02.06.2014 T, 2013/4386 E. 2014/19675 K)

Sanığın yeğenine ceza veren öğretmene söylediği ‘’sen kim oluyorsun, sus dedim sana’’ şeklindeki sözler, katılanların onur, şeref ve saygınlığını rencide edici boyutta olmayıp, rahatsız edici davranıştır. (4. CD. 05.04.2011 T, 2013/1773 E. 2014/9702 K.)

Sanığın, eşine ceza yazan yakınana, “Ne gülüyorsun, yazdığın cezadan zevk mi alıyorsun, buradan geçen her araca ceza mı yazıyorsun?” demekten ibaret olan sözlerinin yakınanı ne şekilde küçük düşürdüğünün tartışılması gerekir. 4. CD. 2.4.1996 T, 945 E, K.2952

Sanığın, kız kardeşinin dövülmesi olayına gösterdiği tepkiyle Cumhuriyet Savcısının odasına girerek “…Benim kız kardeşimi dövüyorlar, siz burada ne yapıyorsunuz, kimseye ceza vermiyorsunuz” şeklindeki sözleri yakınma, sitem ve çaresizliğin dile getirilmesidir. (4. CD 06.02.2007 T. 2005/12433 E, 2006/1174 K.)

Özetle niteliği itibariyle kaba, nezaketsiz, rahatsız edici her ifade salt bu sebeple hakaret suçunu oluşturmaz. Yine yakınma, çaresizlik ifadesi mahiyetindeki beyanlar ile salt beddua niteliğindeki ifadeler de böyledir. Bununla birlikte her somut olayın kendine özgü koşulları bulunduğu da unutulmamalıdır.

Hukuka Uygunluk Halleri
Hakaret suçunun unsurlarını oluşturan ifadeler belli özel koşullar altında suç kabul edilmemektedir.

Mağdurun rızası
Kanun hükmünü icra
Yetkili merciin emrini yerine getirme
İddia ve savunma dokunulmazlığı 
İhbar ve şikâyet hakkı
Haber verme hakkı
Eleştirme hakkı
Terbiye ve disiplin hakkı
Ancak tüm bu durumlarda ölçülülül ilkesinin gözetilmesi, maksadı aşan ve hukuka uygunluk sınırlarının ölçüsünün dışına taşan ifadeler kullanılmamalıdır. Aksi takdirde eylem suç teşkil edecektir.

Haksız Fiil Nedeniyle veya Karşılıklı Hakaret
Burada aslında suç teşkil eden bir eylem vardır. Fakat kanun suçun bu işleniş biçimine özel bir cezasızlık sebebi yahut indirim öngörmüştür.

“Madde 129-

(1) Hakaret suçunun haksız bir fiile tepki olarak işlenmesi halinde, verilecek ceza üçte birine kadar indirilebileceği gibi, ceza vermekten de vazgeçilebilir.

(2) Bu suçun, kasten yaralama suçuna tepki olarak işlenmesi halinde, kişiye ceza verilmez.

(3) Hakaret suçunun karşılıklı olarak işlenmesi halinde, olayın mahiyetine göre, taraflardan her ikisi veya biri hakkında verilecek ceza üçte birine kadar indirilebileceği gibi, ceza vermekten de vazgeçilebilir.”